Zonder het te beseffen, snakte je er waarschijnlijk al heel lang naar: slimme oplossingen. Het heeft even geduurd, maar eindelijk zijn ze er. Dienstverleners helpen je tegenwoordig met slim organiseren, slim werken, slim verdienen, slim vergaderen, slim communiceren, slim noem maar op. Slim is trending. Dom is uit.
Wanneer die omslag precies heeft plaatsgevonden, is mij niet bekend. Maar wat we nu wel weten, is dat je vroeger voor iets slims kennelijk niet hoefde aan te kloppen bij een IT-bedrijf, adviesbureau, overheidsorganisatie, zorginstelling, kennis- of onderzoeksinstituut. Ze zadelden je doodleuk op met een dom product. Wisten wij veel.
Misschien naïef, maar in mij is het nooit opgekomen dat ze niet wijs waren. Ik zou het nog steeds niet geloven als het bewijs niet overweldigend was. Ga maar na. Zouden ze hun slimme diensten met zoveel bombarie aanprijzen als ze nooit iets anders hadden verkocht? Natuurlijk niet. Daarnaast spreken de cijfers boekdelen. Google op "domme oplossingen" en je krijgt 1020 hits, een aantal dat elke wereldbewoner tegenwoordig bij de geboorte al meekrijgt. De meeste daarvan fungeren ook nog eens als het rode kruis door het verkeerde wasmiddel: product X leidt tot domme oplossingen, dat van ons tot slimme. Tik dan voor de grap eens "slimme oplossingen" in: 279 duizend treffers. Met bovenaan iets over een congres Slimme Zorg. Onbegrijpelijk dat de media het einde van domme zorg niet hebben opgepikt. Dat lijkt me met het ene oog op de kwaliteit van leven en het andere op 's lands portemonnee toch een uiterst relevante ontwikkeling.
Waren ze dom of deden ze dom? In ieder geval waren ze sterk. En daarom hoefden ze niet al te slim te zijn. Het tij is gekeerd en ik vermoed dat niet al te snugger op dit moment onvoldoende is om te overleven.
Belangrijker is nu de vraag: zijn ze slim of doen ze slim? Ik twijfel. Aan de ene kant denk ik wel eens dat dienstverleners hun brood verdienden met het verkopen van producten waarvan ze op voorhand wisten dat er veel betere waren. Software waar van alles niet aan deugde, organisatiemodellen die bol stonden van de inefficiënties en ongerijmdheden. Zodat ze de klant altijd product X nieuwe formule konden aansmeren. Een bijdehante manier om je van de domme te houden, kun je zeggen. Aan de andere kant geloof ik niet in complotten en denk ik dat er momenteel niet meer in zit. Dit is de stand der dingen, slimmer is onmogelijk. En eerlijk is eerlijk, zo beroerd is dat nu ook weer niet.
Waar dienstverleners volgens mij nog wel aan moeten werken, is de concretisering. Moet je maar eens opletten wanneer iemand het heeft over 'slimme organisaties', 'slimme coalities', 'slimme samenwerking' of 'slimme netwerken'. De spreker knijpt z'n ogen een beetje dicht, wrijft z'n middel- en wijsvinger onder z'n duimen door en legt dan al z'n vermetelheid in dat ene woord. Maar toch, als je goed luistert, hoor je ook vertwijfeling: 'Maar hoe, dat weet ik ook niet.'
Jos Moerkamp, oktober 2011