Mijn enige goede voornemen voor dit jaar was leider worden. Dat kwam zo. Een goede bekende mag me graag bespotten om mijn gebrek aan commercieel instinct. Een ander vindt dat ik mezelf en de wereld tekort doe door met opgebouwde kennis, ervaring en inzicht géén richting te geven aan mens en organisatie. Die twee heb ik met elkaar gecombineerd en zo kwam ik dus uit bij leider worden. Het is nu al een faliekante mislukking.
In de jaren tachtig zat ik bij het Amsterdamse Verzet. We vonden de leiderloosheid uit en noemden die basisdemocratie. Voor de stadhouders van die tijd zagen wij geen enkele toekomst. Voor onszelf trouwens ook niet, maar dat was minder belangrijk. Totdat de doodverklaarde toekomst gewoon aanbrak en voor de meeste verzetsstrijders nog te pruimen bleek ook. Of datzelfde geldt voor de stadhouders betwijfel ik. Onze somberte ten aanzien van hen blijkt een redelijk adequaat inzicht te zijn geweest. Wie trekt zich vandaag de dag iets aan van wat ze doen of vinden? Wie kent ze überhaupt, onze lokale, regionale en nationale leiders?
Deze retorische vragen willen niet zeggen dat we geen behoefte aan ze hebben. Mensen schreeuwen om mensen die zeggen welke kant ze op moeten. Om het in termen van deze eeuw te stellen: op de markt van leiderschap gaapt een geweldig gat tussen vraag en aanbod en dat biedt grote kansen.
Ik meende dus in dat gat te moeten springen. Aanvankelijk zag ik het wel zitten. Als de vraag zo groot was, hoefde ik immers niet eens een briljante leider te worden om toch in een behoefte te voorzien. Maar ik kwam dubbel bedrogen uit. Allereerst door de uitslag van een quick scannetje naar mijn latent aanwezige leiderschapskwaliteiten. Deprimerende conclusie: ik heb een "consulterende leiderschapsstijl". In de uitleg stond dat de consulterende leider als nadeel heeft dat hij lang nadenkt alvorens knopen door te hakken en als voordeel dat hij weinig vijanden heeft, omdat hij iedereen een beetje zijn eigen gang laat gaan. Wat voor leider is dat?!
De tweede desillusie volgde toen ik al googelend een denkbeeldige leiderschapscatalogus doorbladerde in de hoop die modules te vinden die mijn natuurlijke, zeg maar gerust labbekakkerige leiderschapsstijl konden aanvullen tot iets waarmee je voor de dag kunt komen. Ik bleek te kunnen kiezen uit trainingen in een bezielende, effectieve, authentieke, dienende, charismatische, delegerende, overtuigende, resultaatgerichte, coachende, visionaire, verbindende, inspirerende, natuurlijke, excellente, aangeboren, opbrengstgerichte, échte, innovatieve, ondersteunende, directieve, taakgerichte of praktische leiderschapsstijl. Hoe moest ik daar als "lang nadenkende" leider in spe in godsnaam een keuze uit maken? Een participatieve, 4-dimensionale, transactionele, androgyne, contextuele, scheppende, empathische, evolutionaire, transformatieve, intuïtieve of holistische leider kon ik ook worden, maar die types verwees ik direct naar het rijk der fabelen. Knopen doorhakken is dan misschien niet mijn sterkste kant, ik ben niet achterlijk.
Ik heb besloten het bij een goed voornemen te laten. Als lemmingen springen elke week duizenden mensen in het leidersgat. Daar laven ze zich aan zo'n gigantisch cursusaanbod dat het niet anders kan of de ene helft van Nederland leidt de andere helft op tot leider. Deze ultieme democratisering is de nagel aan de doodkist van het leiderschap. Precies wat wij van Het Verzet altijd wilden, bedenk ik me nu, maar het triomfgevoel ontbreekt. Iedereen weet het beter en sneller. Dat is niet goed. Misschien moeten we langer nadenken en elkaar vaker consulteren.
Jos Moerkamp, januari 2012